მიწიური კერპების შემოღებიდან გაქრისტიანებამდე გასული დრო

“ქართლის ცხოვრების” მიხედვით, ქართლში მიწიური კერპების შემოღება უკავშირდება აზონს – “… ხოლო ამან აზონ დაუტევა სჯული ალექსანდრეს მოცემული, იწყო კერპთმსახურებად, და შექმნა ორნი კერპნი ვერცხლისანი: გაცი და გაიმ…” [ს. ყაუხჩიშვილი 1955: 20]. მაშასადამე, როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, აზონს კერპები ალექსანდრე მაკედონელის სიკვდილიდან ვიდრე ფარნავაზის გამეფებამდე აღუმართავს, რასაც – ძვ.წ. 323 – 309/308 წლები შეესაბამება.

ქართულ ისტორიოგრაფიაში მომდევნო კერპის – არმაზის აღმართვა ფარნავაზ მეფეს მიეწერება. “ქართლის ცხოვრებაში” ვკითხულობთ – „… ამანვე ფარნავაზ შექმნა კერპი დიდი სახელისა ზედა თჳსსა: ესე არს არმაზი, რამეთუ ფარნავაზს სპარსულად არმაზ ერქუა…“  [ს. ყაუხჩიშვილი 1955: 25].

ფარნავაზის შესახებ კი, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, “ქართლის ცხოვრება” სამ დროით მინიშნებას იძლევა: 1) ფარნავაზი სამი წლისა ყოფილა, როცა ალექსანდრეს ქართლის სამეფო დაუპყრია; 2) ფარნავაზი ტახტზე ასულა 27 წლისა და 3) უმეფია 65 წელი. ამ, და სხვა მინიშნებათა გათვალისწინებით ვასკვნით, რომ: 
– ფარნავაზი: დაბადებულა ძვ.წ. 336-335 წლებს შორის;  – ტახტზე ასულა ძვ.წ. 309-308 წელს და უმეფია ძვ.წ. 244/243 წლამდე. შესაბამისად, ქართლში კერპ არმაზის აღმართვაც: ძვ.წ. 309/308 – 244/243 წლებს შორის უნდა მომხდარიყო.

 

მომდევნო კერპების აინინას და დანინას შექმნას “ქართლის ცხოვრება” მეფე საურმაგს მიაწერეს – “… დაჯდა საურმაგ მცხეთას მეფედ… და მან შექმნა ორნი კერპნი, აინინა და დანანა…” [ს. ყაუხჩიშვილი 1955: 27]; თუმცა, “მოქცევაჲ ქართლისაჲში” – “…კერპ – “აინინას” აღმართვა მეფე – საურმაგს მიეწერება; კერპი – “დანინა” – მეფე მირვანს…” [ი. აბულაძე 1963: 82].

როგორც ისტორიოგრაფიიდანაა ცნობილი – “საურმაგი ქართლის (იბერის) მეფე(ა) ძვ.წ. III ს-ში… მირვანი ქართლის (იბერიის) მეფე(ა) ძვ.წ. II ს-ში…” [მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი 2000: 16]. შესაბამისად, ქართლში კერპების – აინინას და დაინინას აღმართვა ძვ. წ. III-II ს-თა მიჯნაზე მომხდარა.

ქართული წყაროების მიხედვით, ზადენის კერპი ქართლის მეოთხე მეფეს – ფარნაჯომს აღუმართავს – “… ამან ფარნაჯომ მეფემან… შექმნა კერპი სახელით ზადენ…” [ს. ყაუხჩიშვილი 1955: 29].  თავის მხრივ, ფარნაჯომი – “ქართლის (იბერიის) მეფე(ა) ძვ.წ. II ს-ის I ნახ-ში” [მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი 2000: 17]; და შესაბამისად, ზადენის კერპის აღმართვაც – ძვ.წ. II ს-ის I ნახევარში მომხდარა.

ბოლო კერპი, რომელზედაც “ქართლის ცხოვრება” იუწყება, არის – აფროდიტოსი, რომლის აღმართვას, ლეონტი მროველი მიაწერს მე-19 მეფე რევს – “… ამან რევ მოიყვანა ცოლი საბერძნეთით, ასული ლოღოთეთისა, სახელით სეფელია. და ამან სეფელია მოიტანა თანა კერპი, სახელით აფროდიტოს, და აღმართა თავსა ზედა მცხეთისასა…” [ს. ყაუხჩიშვილი 1955: 58]. ისტორიოგრაფიაში კი ცნობილია, რომ რევი – “ქართლის (იბერიის) მეფე(ა) ახ. წ. III ს-ის II ნახ-ში. ლეონტი მროველის მიხედვით რევი მფარველობდა ქრისტიანობას. მან აკრძალა ზოგიერთი წარმართული ჩვეულება, განსაკუთრებით ისეთები, რომლებიც ადამიანთა მსხვერპლშეწირვას გულისხმობდა. ამის გამო მას – „რევ მართალი“ უწოდეს…” [მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი 2000: 29]. შესაბამისად, კერპ აფროდიტეს აღმართვა ახ. წ. III ს-ის II-ნახევარში მომხდარა.
ქართლში შვიდი კერპის არსებობის თაობაზე, მირიანის მეფობის აღწერაშიც გვეუწყება. ლეონტი მროველი აღნიშნავს, რომ – “… აღიზარდა მირიან მსახურებასა მას შინა შჳდთა მათ კერპთასა და ცეცხლისასა…” [ს. ყაუხჩიშვილი 1955: 65].

მაშასადამე, ქართლის სამეფოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებამდე 7 კერპის – გაცი, გაიმი, არმაზი, აინინა, დანანა, ზადენისა და აფროდიტოსის მსახურება ყოფილა გავრცელებული; აქვე უნდა აღვნიშნოთ, რომ – მიწიური კერპების შემოღებიდან, ანუ –  ძვ.წ. 323-309/308 წლებიდან მოყოლებული, ქართლში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადება  – 7 საუკუნის თავზე, ანუ ახ.წ. IV ს-ის 20-იან წლებში მოხდა.

ცნობისთვის, თსუ-ს ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის სტუდენტ-ისტორიკოსთა სასწავლო-შემოქმედებითი გაზეთი “ჟამთააღმწერი” და ახალი ამბების სააგენტო “ჯეონიუსი” გთავაზობთ ისტორიას საქართველოს გაქრისტიანებისა და საქართველოში წარმართული სარწმუნოების ისტორიის ზოგიერთ საკითხს.

Advertisements

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s